Miniforedrag om utviklinga i vekkingsrørslene.

Miniforedrag om utviklinga i vekkingsrørslene. Med utgangspunkt i Vigilius’ ”Kirke i kirken”. Av Hallvard N. Jørgensen (1. feb. 06)

 

Innleiing

Vigilius’ doktorgradsarbeid ber namnet ”Kirke i kirken”, Ecclesiola in Ecclesia. Namnet siktar til vekkingsrørslene innanfor den offisielle kyrkja. NLM representerer i ei særleg grad desse vekkingsrørslene. No er det ei historisk kjensgjerning at vekkingsrørslene på mange måtar nådde sitt klimaks rundt 2. verdskrig. Mellomkrigstida var ei rik vekkingstid, med mange nye foreningar. T. d. hadde Kinamisjonsforbundet 850 foreningar i 1900, mot 4120 i 1945. Vi fekk sterkare institusjonalisering, og eit mangfald av arbeid.

Etter krigen har veksten i vekkingsrørslene stort sett stagnert. Dei nye som har kome med, er stort sett etterkomarar av dei som allereie er med i rørslene, dvs. at vekkingsrørslene har hatt større og større problem med å nå ut til andre grupper i folket.

 

Vi veit at trua vert skapt ved å høyre Guds ord, slik vi les i Rom. 10:17 og Gal. 3, 1ff. Difor kan det vere freistande å sjå på nedgangen i vekkingsrørslene einsidig i teologiske kategoriar. Då vil forklaringsmodellar t. d. vere at vi har svikta den sanne, bibelske forkynninga, eller kanskje at vi har bede for lite.

            Dette er gode forklaringar, så langt dei held. Men vi må på den andre sida ikkje vere blinde for at kultur, og arbeidsbetingelsar har mykje å seie. All levande kristendom vil inkarnere ein viss kultur, det er uunngåeleg. Ingen av oss er ”reint” kristne, men vi har våre livsstilar, vårt språk, våre klede, våre omgangsformer, våre vanar, våre hobbyar osb. Dette ligg under det Luther kalla den kristne fridomen – det er adiafora – mellomting – som Gud har late vere fri. Samstundes er det viktig å leggje merke til at vår kultur også vil vere ein del av vår forkynning og vårt møte med andre, som kristne.

 

I det fylgjande skal vi sjå på nokre av dei grunnane som Vigilius nemner, for at vekkingsrørslene stagnerte etter andre verdskrig. Vi vil også freiste å seie nokre ord om kvar vegen kan gå vidare.

 

Nytt kyrkjesyn

Hallesby var kanskje den fremste eksponenten for klassisk vekkingskristendom. Han hadde sjølv gjennomgått ei radikal omvending som ung, og denne hadde skjedd etter pietistisk skjema. For Hallesby skulle røynsla spele ei stor rolle i teologien, det å kjenne Jesus inne i seg, det å ha visse kjenneteikn på trua, det å ha visse opplevingar i forhold til det å vere kristen – d. e. vekking, syndenaud, frigjering ved trua på Jesus, anger, kvile ved trua.

            Ved brørne Aalen fekk vi ein valdsam reaksjon på dette. Der Hallesby la vekt på det subjektive, der la (særleg) Leiv Aalen vekt på det objektive, på sakramentet. Ein slik teologi, som nedtonar den subjektive trustileigninga, vert ikkje så lett godven med vekkingsteologien. Heller passar denne teologien i lag med ein folkekyrkjeleg tankegang. I debatten mellom Leiv Aalen og Olav Valen-Sendstad, anklaga såleis sistnemnde Aalen for å forfekte ein ”alle døypte er frelst”-teologi. Denne folkekyrkjeteologien er nok meir framtredande i Danmark, der Grundtvig har hatt sterkare påverknad. Men han er også sterk her i Noreg. Særleg Berggrav, og seinare Andreas Aarflot, var forkjemparar for denne.

 

Nye kyrkjelege ordningar

Sosialdemokratiet kom til makta etter 2. verdskrig, i Noreg representert ved AP. Partiet har valt å jobbe for ei open og inkluderande folkekyrkje, ei kyrkja som skal tene heile folket, og binde folket saman. Ein ser såleis at politikken tek ei bestemt rolle med omsyn til korleis kyrkja bør styrast. Frykta er at konservative, sterke, grupperingar skal overta styringa av kyrkja. Vi ser stadig slike uttaler frå politikarar i dag også, spes. ved Trond Giske, og frå Sp, jamvel om det ser ut til at straumen er i ferd med å snu. Vi ser at Ap har arbeidd for at kyrkja skal styrast etter demokratiske prinsipp, der ei brei folkerørsle skal delta, ikkje berre konservative og medvitne kristne. Og staten skal ha ei viss styring innad i kyrkja, i form av utnevning av biskopar, domprostar og prostar (Kfr. Utnemninga av biskopane Stålsett og Köhn, som båe var på tredje plass røystemessig.)

            I tråd med denne utviklinga, har også politikarane stadig gripe inn i samband med læresaker, og i praksis styrkt lærepluralismen og liberalteologien i den norske kyrkja. Dette gjeld t. d. ved tilsetjinga av Johs. Ording på universitetet, ved å presse MF til å opne for kvinnelege prestar.

 

Postmoderniteten

Postmoderniteten er ei slags tidsånd som er mangefasettert. Men viktige trekk som kan nemnast, er oppløysinga av sanningsomgrepet, ekstrem individualisering, oppløysing av felles normer og verdiar, relativisme, fragmentering og splitta røyndomsforståing. Sentralt er at vi ikkje lenger kan rekne med ei felles røyndomsforståing, i staden er vi alle små øyar, der vi sjølv vél vår eigen veg og våre eigne haldningar. På det religiøse området får dette drastiske konsekvensar.

Den radikale avsmaken for autoritetar fører til privatisering av trua, etisk og læremessig relativisme, og lite frimod med omsyn til å seie at kristendomen er den einaste, og sanne, vegen til frelse. Kjensler står sentralt, og på det religiøse området er det det som ”kjennest godt” som er rett. Vi ser også tendensar til synkretisme, dvs. at ein blandar religionar, og tek litt her og der etter som ein finn for godt.

Gadamers hermeneutikk legg vekt på at ingen tolkar er nøytral, men at kvar tolkar tek med seg sine eigne føresetnader inn i arbeidet med teksten. I forhold til Bibeltolkinga kan dette føre til relativisme og skepsis med omsyn til å nå fram til definitive tolkingar.

           

Sekulariseringa

I tråd med dette må vi også nemne sekulariseringsprosessen. Dette er eigentleg ein prosess som byrja mykje, mykje tidlegare enn 1950-talet. Eigentleg kan prosessen førast attende til reformasjonstida, til renessansen, då åndsfridom vart sett på programmet. Vi fekk naturvitskapane, som utfordra det kristne verdsbiletet på ein del punkt, kunsten og kulturen sette mennesket i sentrum, og individualiseringa vart styrkt av reformasjonens frigjering frå den katolske kyrkja.

 

Industrialisering og urbanisering.

Utover på 1900-talet fekk vi ei veksande industrialisering, og dette medførte og byvekst (urbanisering). Vi fekk høgare levestandard, men også eit press på familien, noko som gav dårlege kår for foreningsliv. Dette gjeld også den større mobiliteten og innflyttinga til byane. Denne gav dårlege kår for ein einskapleg kultur i små bygdesamfunn. I byane var det i staden ei mengde med tilbod, og bedehuset mista sitt monopol.

 

Utdanning

Den vitskaplege positivismen vann fram på 1930-talet. All religiøs tale var ”tull”, meiningslaust. Studentane vart innlærde i ein grunnleggjande kritisk tenkemåte, dvs. grunnleggjande kritisk til det som ikkje kan grunngjevast vitskapleg. I våre postmoderne tider har den logiske positivismen brote saman, i staden er ein vorte skeptisk med omsyn til å nå fram til ei objektiv sanning.

 

Mediekulturen

Mediekulturen har eksplodert i løpet av dei siste 40-50 åra. Denne kulturen har på mange måtar (i alle fall frå og med ungdomsopprøret i ’68) vore med på å idealisere ungdomen, og opprøret mot ”gamaldagse” verdiar, normer og haldningar. Markant er t. d. Woodstock, der ”peace, love og rock ’n roll” (også kjent som slang for samleie) stod i sentrum – med utsvevande seksualliv, og opprør mot det beståande, mot autoritetane (og dette er ikkje BERRE negativt).

            I våre dagar representerer mediene ein foss av informasjon, vi har TV, Internett, musikk, DVD, radio, dataspel, bøker, blader. Alt dette vert fort med på å byggje opp under fragmenteringa av røyndomsforståinga. I tillegg gjev det mindre rom og tid for religiøse aktivitetar, samtalar osb.

 

Utviklinga av arbeidskyrkjene

Eit vanleg slagord i samband med vekkingsrørslene, har vore ”gudsteneste på morgonen, møte på kvelden.” Men i tråd med urbanisering, press på familien, og mykje anna som krev tid av familien, så har mange sett det som meir praktisk at alt har vorte samla under eitt tak. Inspirert av t. d. OASE og andre karismatiske rørsler har prestar vorte inspirerte til å jobbe for eit aktivt og pulserande kyrkjelydsliv. Men dette har ofte skjedd på kostnad av vekkingsarbeidet, då kyrkja har så og seie ”gått inn på deira område”.

 

Kva kan gjerast?

Vi har sett på nokre av årsakene til at vekkingsrørslene har mist mykje av si kraft i løpet av dei siste 50 åra. Og det er ingen tvil om at vi står overfor store utfordringar. Her kan vi berre nemne nokre einskilde punkt som kan vere kime til løysingar eller evt. nye tenkemåtar.

 

          For det fyrste må vi gå i oss sjølve, og spørje om det er ting ved oss sjølve som vi bør endre på. Vi har nemnt kulturen. I 1. Kor. 9 talar Paulus om at han gjerne endrar framtoning dersom dette fører han nærmare folk. Slik bør også vi analysere vår eigen kultur, og spørje om det er saker her som skaper barrierer for folk (og då talar vi om saker som er adiafora, ikkje saker som har med Guds bod å gjere.) Vi bør strekkje oss rimeleg langt i samband med møteformer, tidspunkt, musikkstil, klesstil, taleform, ytre rammer i form av møtestad osb. dersom dette kan hjelpe oss å nå nye. Dette er sjølvsagt ein omfattande debatt, og vi må stadig ha auga med kva Bibelen seier (t. d. bør Paulus’ ordningssynspunkt og sømelegheitssynspunkt i 1. Kor. 14 og 1. Tim få ei viss vekt).

          Teologisk er det mogleg at vi treng å spørje om ikkje bedehusteologien har hatt ein tendens til å bli forhåndsdømande i for stor grad. Skiljet mellom innanfor og utanfor høyrer med, men ein skal vere varsam når ein talar om det. Ein kan t. d. tenke på korleis Jesus refsar farisearane for at dei for lett ser seg sjølve som dei sanne religiøse, medan dei openberre syndarane heilt tydeleg er ugudelege. Jesus snur dette på hovudet.

          Den postmoderne kulturen legg vekt på kjensler, og individualisering. Samstundes er det manko på sunn teologi som kan tolke våre røynsler inn i kristne rammer (vekkingsteologien var flink til dette, men etter det vakuum som t. d. Aalen etterlot, har vi no mykje søking i katolsk/ignatiansk retning etter teologi som er open for tolking.) No: For at våre røynsler skal kunne tolkast inn i ei kristen røyndomsforståing, så trengst det eit visst minstemål av fellesskap som står saman om denne røyndomsforståinga. Dette er svært vanskeleg i vår individualistiske kultur. Men i små fellesskap kan dette skje, dersom ein stør kvarandre i tolkingsprosessen.

          Individualismen fører også til mykje einsemd hjå folk. Vår tids kultur er på mange måtar ein ”singlekultur”, samlivsmessig og andeleg. Mange tørstar etter små, trygge og kjærlege fellesskap. Her kan kristne bidra med den kristne fellesskapen, fyrst og fremst i små cellegrupper, jfr. huskyrkjelydane hjå dei fyrste kristne.

          Fyrst og fremst treng vi ein fornya tillit til Skrifta, og til Anden. Vi treng tillit til at vi kan be til Gud om at folk kan bli frelst, og vi treng tillit til bodskapen har kraft i seg. Gong på gong ser vi korleis Bibeloppløysande teologi verkar drepande på Gudsliv.

          Dinest er det ikkje dumt å freiste å få postmoderne straumingar litt på avstand. Ja, vi må ta omsyn til at folk er der dei er, og at dei er påverka av denne kulturen. Samstundes må vi som kristne freiste å få denne kulturen litt på avstand, slik at vi får ein viss idé om korleis tidsanden påverkar folk, samstundes som vi ikkje vert påverka av henne sjølv utan at vi er medvitne om det.

 

 

 

Stikkord: , , , , , , ,

Legg att eit svar

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com logo

Du kommenterer no med WordPress.com-kontoen din. Logg ut / Endre )

Twitter-bilde

Du kommenterer no med Twitter-kontoen din. Logg ut / Endre )

Facebook-foto

Du kommenterer no med Facebook-kontoen din. Logg ut / Endre )

Google+ photo

Du kommenterer no med Google+-kontoen din. Logg ut / Endre )

Koplar til %s


%d bloggarar likar dette: